Culturally rich we Nepalese

• -Debendra Karki

Dr. Robert S. Kittel,

  Upon his arrival in Nepal, an American national and educationist was more than happy to find three generation people living in the same family. Dr. Robert S. Kittel, who knows traditional transformation in joint family too easy to, has been largely impressed with Nepalese culture and tradition .His inclination towards Nepalese culture and tradition lead him bring his two daughter in Nepal to pursue their higher academic study .While we spend millions of our hard -earned money for admitting our children to overseas American and European universities. But, opposite is the case of Dr. Kittel.

          A trainer and facilitator of Universal Peace Federation , an organization established by global peach campaigner Sun Myong Moon, Dr. Kittel omce asked attendees of a training in Nepal. ‘’How many of you stay together with your grandparent ? Raise your hand’’. Almost all hand raised responding his question. He was hilarious to hear this answer .

सस्कृति र सस्कारका धनी नेपाली

• देबेन्द्र कार्की

नेपालमा तीनपुस्ते परिवारमा बाच्नेहरुको जमात् भेट्दा एकजना अमेरिकी शिक्षाविद्  निकै खुशी देखिए । यस्तो परिवारमा सास्कार हस्तान्तरणको वातावरण सहज र सरल हुने बुझेका डा. रोबर्ट एस किट्टेल नेपालीहरुको संयुक्त परिवार तथा यहाको सभ्यता र सास्कृतिबाट निकै प्रभावित भएका रहेछन् । नेपाली सास्कृतिबाट प्रभावित उनले आफ्ना दुईवटा छोरीलाई समेत नेपालमै ल्याएर उच्च शिक्षा हासिल गराए । हामी भने अध्ययनका लागि लाखौं खर्च गरेर अमेरिकालगायत युरोपेली मुलुक जान्छौं । डा. किट्टेलले भने आफ्ना छोरीहरुलाई शैक्षिक सास्कार सिकाउन नेपाल ल्याए ।
विश्व शान्तिका अभियन्ता डा. सन् म्योङ मुनले स्थापना गरेको युनिभर्सल पिस फेडरेसन नामक संस्थामार्फत् नेपालमा लामो समयदेखि प्रशिक्षणमा सहभागी भएका डा. किट्टेलले नेपालको एक शिक्षालयमा भएको प्रशिक्षणमा विद्यार्थीलाई सोधेका थिए रे, ‘तपाईंहरुमध्ये को–को हजुरआमा, हजुरबुबासागै बस्नुहुन्छ ? हात उठाउनुस् त ?’ ५० प्रतिशतभन्दा बढीले हात उठाए । ‘अनि बुबाआमासाग कतिजना बस्नुभएको छ ?’ उनको अर्को प्रश्नमा बाकी लगभग सबै हात उठे । यो जवाफले उनी निकै प्रशन्न भए । उनको अनुहारमा चमक आयो । त्यही बेला आफ्नो देशका विद्यालय, त्यहााका परिवार र बालबालिकालाई सम्झिए । यस्तो जवाफ अमेरिकामा आशा गर्न सकिन्न रे । अमेरिकालगायत पश्चिमा राष्ट्रमा यस्तो प्रश्न सोध्नै हुादैन रे । सोधिहाले पनि हजुरआमा–हजुरबासाग बस्ने विद्यार्थी एउटै भेटिदैन । आमाबुबासाग बस्नेहरु पनि थोरै भेटिन्छन् । संयुक्त परिवार पश्चिमा मुलुकमा देख्न पाइदैन ।

फुटमा अल्मलियो लिम्बुवान आन्दोलन

• देवेन्द्र कार्की/धरान

पूर्वमा लिम्बुवान स्वायत्त राज्यको माग उठेको संघीयताको नारा लाग्नुभन्दा अगाडिबाटै हो । सन् १९८७ मा लिम्बुवान मुक्ति मोर्चा स्थापना गरेर वीर नेम्वाङले लिम्बुवान आन्दोलन सुरु गरेका हुन् । लिम्बुवानको माग गर्ने अहिले एक दर्जनभन्दा बढी समूह देखा परेका छन् । तर, लिम्बुवान आन्दोलन पनि गुट र फुटको राजनीतिले आक्रान्त छ ।

लिम्बुवान मागका आधार

किरात इतिहासकार इमानसिंह चेम्जोङका अनुसार लिम्बुवान देशको स्थापना छैटौँ शताब्दीमा भएको थियो । तत्कालीन आठजना लिम्बू राजाले संघीय प्रणालीमुताबिक राज्य सञ्चालन गर्दै आएको इतिहासमा पाइन्छ । छैटौँ शताब्दीदेखि लिम्बुवानको नामबाट चिनिँदै आएको थियो । 

लिम्बुवान मुक्ति मोर्चाका अध्यक्ष एवं लिम्बु भाषाका पुराना साहित्यकार वीर नेम्वाङका अनुसार ६ अगस्ट १७६४ मा नेपाल-लिम्बुवानबीच सहअस्थित्वको सन्धि भएको थियो । सन्धिपत्रमा लिम्बुवानलाई पूर्णर् रूपमा विलय नगरी सहराज्यको मर्यादा प्रदान गर्ने उल्लेख थियो । लिम्बुवानमा पञ्चायत भूमिसुधार व्यवस्था लादिनुअघि नै अमाल र किपट नामको क्षेत्रीय स्वायत्तता थियो । पछि उक्त स्वायत्तता पञ्चायती शासकका नायक महेन्द्रले खोसेको पाइन्छ । हाल भने यही पृष्ठभूमिमा लिम्बुवान स्वायत्तताको माग गरिँदै आएको छ ।

एउटा डरलाग्दो समस्या

-देबेन्द्र कार्की 

४/५ वर्षअघिको कुरा हो, १४ वर्षीय बालकसाग मेरो भेट भयो । उनी मेरै छिमेकी थिए । उनको परिवारबारे पनि मैले राम्रो बुझेको थिएा । उनी मानसिक पीडामा छट्पटिएका थिए । पारिवारीक समस्याले उनमा डिप्रेसन भएको थियो । सडक पेटी, बजारमा, दुई–चारजनाको भीड देख्नेबित्तिकै उनको मन ढक्क फुल्थ्यो । त्यो भीडले मेरै बाबालाई निहालिरहेको छ कि भन्ने उनलाई सधैं लागिरहन्थ्यो । उनका बाबा अरुलाई रमित हुनुपर्ने एउटेै कारण के थियो भने उनी शरीरले थेग्नेभन्दा बढी उनी रक्सी पिउाथे । हो, यही कारण उनी सानै उमेरदेखि निराशाको जीवन जीउन बाध्य थिए । उनी बाबुको रक्सी खाने बानीले वर्षौंदेखि मानसिक पीडामा थिए । यसले १४ वर्षे बालकमात्र होइन, सिङ्गो परिवार, छिमेकी र आफन्तसमेत पीडित थिए । मानसिक पीडा र आर्थिक दुरावस्थाबाट गुज्रादै जाने क्रम उनको परिवारमा बढेको थियो । रक्सी खाने, काम केही नगर्ने, भएको सम्पत्ति भट्टीमा रक्सीसाग साट्नेबाहेक उनको अरु काम हुादैनथ्यो । त्यो परिवारमा खुशीको दिन कहिल्यै आएको थिएन । यो कुनै काल्पनिक कथा होइन, हाम्रो समाजमा विद्यमान् यथार्थ घटना हो । सधैं रक्सी खाने र परिवारमा भैंmझगडा गर्ने प्रवृतिले घरका बालबालिकामा नराम्ररी प्रभाव पारिरहेको छ । यो त एउटा उदाहरणमात्र हो । तपाईंकै टो–छिमेकमा नियाल्नुहो्स त, दिनभरि पसिना बगाएर एउटा मजदुरले कमाउाछ अनि सूर्यले पश्चिम डााडाभित्र मुन्टो लुकाएपछि उसको कमाइ भट्टीमा संकलन हुन्छ । घरमा पुग्दा ऊसाग रक्सीको नशाबाहेक केही हुादैन । हाम्रो नेपाली समाज यसैबाट गुज्रेको छ । यस्तो सास्कार बढ्नाले हाम्रा बालबालिकाहरु प्रत्यक्ष प्रताडित छन् । यि भित्री समस्याको प्रभाव विकराल छ, चासो भने कमैलाई छ । 

शीतलहर र असहाय बालबालिका

-देबेन्द्र कार्की 

यति बेला तराई/मधेश शीतलहरले आक्रान्त बनेको छ । गाउाघरतिर आम मानिस घुर तापेर चिसो छल्न बाध्य छन् । हुने खानेहरुलाई त शीतलहरले खासै प्रभाव नपार्ला तर हुादा खाने वर्ग शीतलहरबाट बढी प्रभावित छ । अहिले पनि ग्रामीण भेगका असहाय र दीनदु:खीहरु परालको ओछ्यानमा पराल ओढेर रात बिताउाछन् । गर्मी मौसममा धर्ती ओछ्याएर आकाश ओढ्नेहरु यति बेला जमीनमा पराल ओछ्याएर सुत्छन्, परालकै सिरकमाथि सुकुल ओढ्छन् । यो नै उनीहरुको असली र आरामदायी ओछ्यान बन्ने गर्छ । रात छिपिपदै जाादा जाडो पनि छिपिपदै जान्छ । पर्याप्त ओढ्ने–ओछ्याउनेको अभावमा कतिपयको मृत्यु भएको समाचार अखबारमा आइरहेका छन् । शीतलहर चल्नाले जाडोमा कठ्याङ्ग्रिएर प्राय: कमजोर वर्गका मानिसहरु नै मर्ने गरेका छन् । तराई क्षेत्रमा पछिल्ला वर्षहरुमा यो नियतिजस्तै हुन थालेको छ । शीतलहरुको शिकार असहाय, विपन्न, दलित र सडक बालकालिकाहरु नै हुन्छन् । बढी बालबालिका, असक्त र वृद्धवृद्धाहरु प्रभावित भएको पाइन्छ । उनीहरु न्यानो कपडा किन्ने वा जाडोबाट सुरक्षित हुने पहुाचभन्दा बाहिर छन् । त्यसैले पनि असहाय, बालबालिका तथा वृद्धहरु प्रभावित हुने गरेका हुन् यद्यपि प्राकृतिक प्रकोपले सबै तहका मानिसलाई आफ्नो चपेटामा लिने गरेजस्तै शीतलहरले पनि तराईका सबै क्षेत्र र वर्गमा असर भने पारेको हुन्छ । शीतलहरलाई राज्यले प्राकृतिक प्रकोपको रुपमा लिइरहेको छैन । यसबाट बाच्न कुनै सावधानी तथा जोखिमबारे जनचेतना फैलाउन सकेको छैन । यस कारण पनि कमजोर र विपन्न मानिसहरु शीतलहरका शिकार हुने गरेका छन् । तराई नेपालको सर्वाधिक जनघनत्व बोकेको स्थान हो । यहाा प्रतिव्यक्ति कम आय भएका व्यक्तिहरुको बढी बसोबास छ । उनीहरुका लागि शीतलहर त्रासदी बोकेर आउाछ । उनीहरुसाग जाडोलाई प्रतिरोध गर्नै हैसियत हुादैन । गाउामा रहेका बूढाबूढी र असहाय, अपाङ्ग, बालबालिकाहरुको देखरेखको समस्या छ । उनीहरु अन्य मानिससरह घुर तापेर वा सिरकमा ओत लागेर न्यानो भइराख्न सक्दैनन् । पुस–माघमा आउने शीतलहर उनीहरुको लागि अत्यन्त पीडादायी हुने गर्छ । उनीहरुको पीडामा मलमपट्टी लगाउनेहरुको कमी छ । शीतलहरको प्रभाव नियन्त्रणमा नभए पनि बचाउ र राहतका लागि भने केही गर्न सकिन्छ । आजभोलि समाजसेवी बन्नेहरुको भीड बढेको छ । यस्ता असहाय, अपाङ्गता भएका बालबालिका र वयोवृद्धहरुका लागि समाजसेवीहरुले सहयोग गरेर उनीहरुलाई उद्धार गर्न सके सच्चा समाजसेवा कहलिन्छ ।